Depremde Yıkılan Binamız İçin Ne Yapabiliriz Kimler Sorumlu?

Öncelikle ülkemizin başına gelen bu hazin hadiseden dolayı son derece müteessir durumdayız. Yaralarımızı süratle sarmak ve acılarımızı beraberce yaşamak zorundayız. Zira hem tek millet hem de tek vatanımız bulunmaktadır. Böyle bir durumda suçlu aramaktan ziyade ilk etapta birlikte topyekün her bir ferdin elinden geleni yapması gerekmektedir. Bilahare milletimizin bu hale gelmesinde kimin kusuru varsa tek tek hesabı sorulmalı ki bir daha kimse böyle bir şeye teşebbüs etmek şurda kalsın aklında dahi geçirmemelidir.

Öncelikle deprem ülkesinde olmamızdan dolayı mümkünse herkesin DASK gibi deprem sigortaları ve evin içinde bulunan herşeyi yangın, deprem vs risklere karşı sigortalatmalıdır. Bu durumu tek kelimeyle şöyle izah edeyim Amerika’yı kasırga vuruyor, Avrupa krize giriyor. Çünkü insanlar bilinçli, olabilecek olağanüstü durumlara karşı sigortalama yapılıyor, doğal afet olunca sigortalar karşılıyor. Sigortaların da genel merkezi Avrupa olduğu için ödeme yapınca krize girebiliyor.

Peki DASK yoksa ne yapabiliriz; Öncelikle şunu ifade etmek gerekir ki DASK olsa da olmasa da bundan sonra yazacağım şeyler de DASK’la yapılabilir. Türkiyede 1999da çıkan yönetmelikler o kadar mükemmel ki Japonya’dan dahi daha iyi denilebilir. Misal yapı denedim her aşamada her işlemde inşaatı kontrol eder, varsa eksik tamamlatır, temelden tavana kadar her işlemde bizzat gelip onaylaması gerekir. Mesela demir atıldı yeterli mi bakar, yeterli değilse takviye attırır, beton dökülürken her dökülen betondan numune alır, her numuneyi 28 günde çıkacak testlere sokar, her beton döken aracın karekodunu bilgilerini alır.

1-İDARENİN SORUMLULUĞU; Aslında kağıt üstünde on numara beş yıldız. Peki neden 1999’dan sonra yapılan bina yıkılıyor, ya zeminden ya statikten, ya malzemeden ya da başka eskiklerden. İşte tam burada idarenin sorumluluğu devreye giriyor. Danıştay bir kararında deprem kuşağında yer alan bir bölgede yürütülen faaliyetlerde idarenin depreme karşı hazırlıklı olması gerektiğini ve idarenin bu konuda gerekli çalışmaları, araştırmaları, kontrolleri, denetlemeleri yapmadığı takdirde mücbir sebebe dayanarak sorumluluktan kurtulamayacağını açıkça belirtmiştir. Yıkılan binaların %50’si yeni bina. Yönetmelik doğru uygulansa bu mümkün değildi, 2001de yürürlüğe giren yapı denetim bu binaları denetlemedi mi? Jeoloji mühendisleri zemin durumunu nasıl onayladı, inşaat mühendisleri statikçiler inşaat yapılırken nerdeydi, hepsinin idareyle beraber sorululuğu söz konusu olabilecektir. Bugün ülkemizde 124 tane inşaat mühendisiliği alanında hizmet veren üniverste olup, üniversiteden yeni mezun olmuş inşaat mühendisleri şantiye şefi olarak imza atabiliyorlar. Bu Japonya’da iki sene tecrübe, artı eğitim, artı sınavdır. Sınavı geçenler bu imza hakkını kullanabilir. Yani mezun etmek ayrı imza atmak ayrı kategori olmalı. Her meslek bu kadar açık bırakılmamalı. İstanbul barosuna o kadar kayıtlı avukat var ki dünyanın en büyük barosu olmuş. Bir yabancı bunu duyduğunda İstanbul’da ne oluyor ki bu kadar avukat var nüfusu Tokyo’nun nüfusunun yarısından az, Pekinden, New York’tan daha az olan İstanbul’da neden bu kadar avukat var diye sorar. İnsanlar korkadabilir bu durumdan. Sınavzıs yıllarca mezun ol avukat ol demekle insanların haklarını yeterli savunamayan kalifisyesiz hukukçular sebebiyle hukuk daha da çıkmaza giriyor.

2-MÜTEAHHİT’İN SORUMLULUĞU; Müteahhit hem cezai hem de hukuki sorumluluk altındadır. Burada atlanan birşey var bina yıkılınca sanki müteaahhit kişilerin ölmesini istememiş de insanlar ölmüş ( yani taksirle ölüme sebebiyet verme)’den 2 yıldan başlayarak en fazla 15 yıla kadar yargılanıyor. Geçmişte bir çok örneğini de gördük. orada iki yıl ceza verildi, o da altıdabir indirildi hiç hapse bile girmediler, denetim verildi. Halbu ki müteaahhit binayı yaparken bal gibi de malzemeden, işçilikten, maliyetten kaçarak kişilerin deprem kuşağında olduğunu ve ilk depremle buraların yıkılabileceğini bilmektedirler. Bu sebeple “ilk depremde buralar yıkılır insanlar da ölür” şeklinde bile bile inşaatı kötü yaptığından bilinçli taksirle insan öldürmeye sebebiyet vermeden dolayı yukarıdaki cezanın yarısı oranında yani 4 yıldan 30 yıla kadar yargılanmalı ve bilindiği gibi bilinçli taksirde denetim mümkün değildir. Direk hapis öngörülmektedir. Hukuki sorumlulukta da müteahhit binanın yıkılmasına sebebiyet verecek şekilde binayı inşa ettiyse (1999 yılındaki yönetmeliğe uygun yapsa yapı denetim görevini layığıyla yapsa böyle bir depremde yıkılması mümkün olmayacağından) kişinin uğradığı tüm maddi ve manevi zarardan sorumlu olacaktır. Bu sebeple mağdurların zarara uğramaması için mahkemelerin müteahhitlerin mal varlığına ivedi olarak tedbir koyması gerekmetedir ki mal kaçırıp insanların davayı kazandıktan sonra bir kez daha mağdur olmasına sebebiyet verilmesin.